Γυναικείες ελληνικές τοπικές φορεσιές


Για το 2004 η έκθεση του Mουσείου Iστορίας της Eλληνικής Eνδυμασίας "Γυναικείες ελληνικές τοπικές φορεσιές", είναι εμπνευσμένη από το φωτογραφικό αρχείο του Emile Lester. Πρόκειται για ένα σπάνιο αρχείο που βρίσκεται στην κατοχή του Λυκείου των Ελληνίδων και περιλαμβάνει μια σειρά 30 παλαιών φωτογραφιών, στις οποίες εικονίζονται Αθηναίες δέσποινες, ντυμένες με ελληνικές τοπικές φορεσιές. Οι φωτογραφίες είναι τυπωμένες σε κοινό φωτογραφικό χαρτί και είναι επιχρωματισμένες κατά την προσφιλή συνήθεια της εποχής. Έχουν τραβηχτεί σε αθηναϊκό στούντιο την εποχή του μεσοπολέμου, είναι ανυπόγραφες και τα αρνητικά τους δεν βρίσκονται στο φωτογραφικό αρχείο του Λυκείου των Ελληνίδων. Το γεγονός όμως ότι φωτογραφίες της ίδιας σειράς εντοπίστηκαν στο αρχείο του Μουσείου Μπενάκη και του Ιστορικού Εθνολογικού Μουσείου με την ένδειξη "φωτ. Lester, αρχές 20ού αιώνα", μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για δουλειά του ίδιου φωτογράφου.

Το όλο στήσιμο αποπνέει την αισθητική της εποχής. Στην άποψη αυτή συνηγορεί και ο συνδυασμός του ζωγραφικού φόντου που το θέμα του συνθέτουν βουνοπλαγιές, ρυάκια, πλούσια βλάστηση και όπου οι φωτογραφιζόμενες φορώντας εθνικές ενδυμασίες κρατούν αντικείμενα της καθημερινής αγροτικής ζωής, δρεπάνι, ρόκα, κοφίνι.


Οι φορεσιές που απεικονίζονται ανήκουν στη συλλογή του Λυκείου των Ελληνίδων και φορέθηκαν σε διάφορες εκδηλώσεις του κατά τις πρώτες δεκαετίες της λειτουργίας του. Πολλές από αυτές προέρχονται από δωρεές, στις οποίες προέβησαν οι τοπικές κοινωνίες διαφόρων περιοχών της Ελλάδας ύστερα από προτροπή της ιδρύτριας του Λυκείου των Ελληνίδων Καλλιρόης Παρρέν και αποτελούν σπάνια μουσειακά δείγματα.

Στην έκθεση παρουσιάζονται δεκατέσσερις από τις φορεσιές αυτές και συγκεκριμένα οι φορεσιές της Αττικής, των Μεγάρων, της Σαλαμίνας, της Μάνης, της Παραμυθιάς, του Γιδά, του Πόντου, του Τρικερίου, της Σκύρου, των Ψαρών, της Σίφνου, της Λευκάδας, του Καστελλόριζου και της Καλύμνου.

Το αρχείο Lester περιλαμβάνει ακόμη φωτογραφίες των ενδυμασιών της Κέας, της Αμοργού, των Καρυών Αργολίδας, του Πηλίου Μαγνησίας, της Κέρκυρας, της Ζίτσας Ιωαννίνων, της Λήμνου, της Μυτιλήνης, της Χώρας Ρόδου, της Λέρου, της Αστυπάλαιας, της Νισύρου. Έχουμε, επίσης μια ελεύθερη σύνθεση ενδυμασίας από την Ήπειρο και μια θεατρική απόδοση της ενδυμασίας της Κρήτης.
 
 
ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ
 

 
 
ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ
 

 
 
Η γυναικεία φορεσιά της Αττικής
 

Το θέμα της έκθεσης για το 1998 είναι η Γυναικεία φορεσιά της Αττικής.
Η έκθεση αυτή συγκεντρώνει υλικό από πολλές πηγές: Μουσεία (Μουσείο Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυμασίας, Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, Μουσείο Μπενάκη, Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Κορίνθου, Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Αχαρνών), τοπικούς φορείς και ιδιώτες.
Σκοπός της είναι να αποτελέσει το έναυσμα για παράλληλη έρευνα και καταγραφή της φορεσιάς, σε συνεργασία με τους τοπικούς φορείς, έτσι ώστε να επισημανθούν οι κατά τόπους παραλλαγές της.

 
Οι φορεσιές της Βόρειας και Κεντρικής Εύβοιας
 

Η έκθεση του Μουσείου Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυμασίας για το 1999 είναι αφιερωμένη στις Φορεσιές της Βόρειας και Κεντρικής Εύβοιας. Η Εύβοια, ένα από τα μεγαλύτερα ελληνικά νησιά, παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα ποικιλία ενδυμασιών, εφόσον συναντάμε τόσο ενδυμασίες αγροτικού τύπου όσο και ενδυμασίες αστικού - νησιωτικού τύπου.
Η έκθεση, την οποία έχει επιμεληθεί ο Ανδρέας Πέρης από τη Λίμνη Ευβοίας, περιλαμβάνει ενδυμασίες από την προσωπική του συλλογή, από τη συλλογή του Λυκείου των Ελληνίδων και από το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα.

 


 
 
Οι φορεσιές των Βορείων Σποράδων και του Τρικεριού
 

Η έκθεση του Μουσείου Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυμασίας του Λυκείου των Ελληνίδων για το 2001 έχει θέμα τις "Φορεσιές των Βορείων Σποράδων και του Τρικεριού". Καλύπτει όλη την ποικιλία των ενδυμασιών που απαντούν στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Βορ. Σποράδων και στο γειτονικό Τρίκερι με τη ναυτική παράδοση: γυναικείες και ανδρικές, νυφικές και καθημερινές, της δουλειάς και της σκόλης.

Τυπικά νησιώτικες, οι γυναικείες φορεσιές των Σποράδων χαρακτηρίζονται από τα πολύπτυχα φουστάνια, και οι γιορτινές είναι φτιαγμένες από πολύτιμα μεταξωτά υφάσματα φερμένα από Δύση και Ανατολή. Οι αντίστοιχες ανδρικές φορεσιές ανήκουν κι αυτές στο νησιωτικό τύπο με βράκα, με χαρακτηριστικότερη την "τσοπάνικη" φορεσιά
 
 
Παραδοσιακές ενδυμασίες της Θράκης
 


Για το 2002 η έκθεση του Μουσείου Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυμασίας είναι αφιερωμένη στις παραδοσιακές ενδυμασίες της Θράκης. Η Θράκη, κέντρο στους βυζαντινούς χρόνους μιας αυτοκρατορίας, περιφέρεια σήμερα του νεοελληνικού κράτους στο βορειανατολικό του άκρο, γνώρισε μια πολυτάραχη ιστορία που καθόρισε κατά πολύ το σημερινό πολιτιστικό της πρόσωπο. Περιορισμένη στους νομούς Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου, μετά τις ανακατατάξεις που καθόρισαν τα σημερινά σύνορα, αποτέλεσε τελικό προορισμό προσφύγων από την Ανατολική Θράκη (σημερινή ευρωπαϊκή Τουρκία), την Ανατολική Ρουμελία (Βόρεια Θράκη, τη σημερινή Βουλγαρία) και τη Μικρά Ασία. Οι κάτοικοι της σημερινής Θράκης, πρόσφυγες και ντόπιοι, μαζί με τους νομάδες Σαρακατσάνους Πολίτες -τους Σαρακατσάνους της Θράκης- και τους Πομάκους που κατοικούν στο ορεινό τμήμα των νομών Ξάνθης και Ροδόπης, συμπυκνώνουν στους τρεις νομούς την παράδοση μιας ευρύτερης Θράκης.

Αυτόν τον ευρύτερο θρακικό χώρο, σε όλη την ενδυματολογική του ποικιλία, θέλησε φέτος με την έκθεση αυτή να παρουσιάσει το Μουσείο Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυμασίας. Και μαζί με αυτόν τον ενδυματολογικό πλούτο, ως στόχο έχει να επαναφέρει στη μνήμη μας και να τιμήσει τα κουκουλόσπιτα του Σουφλιού, τους μπογιατζήδες του Έβρου, τους κουγιουμτζήδες της Θράκης, τα κεντήματα του αργαλειού, και τόσες άλλες χαμένες τεχνικές και επαγγέλματα, έναν ολόκληρο κόσμο που ζωντανεύει μέσα από τις φορεσιές και τις παλιές φωτογραφίες.
 


Η Θράκη, από τη γεωγραφική της θέση στη βορειοανατολική άκρη της ελληνικής επικράτειας και από την ιστορική της μοίρα, προσφέρεται, περισσότερο ίσως από άλλες περιοχές της πατρίδας μας, για τη μελέτη του παραδοσιακού πολιτισμού. Οι κάτοικοί της, πρόσφυγες σε μεγάλο ποσοστό, για λόγους ιστορικούς και ψυχολογικούς, ως άμυνα εναντίον διαφόρων κατακτητών που επιβουλεύτηκαν την εθνικότητά τους, σφιχτοδέθηκαν με τις προγονικές κληρονομιές τους.

Ο τρόπος διαμόρφωσης των ενδυμασιών των κατοίκων της Θράκης ακολουθεί τους προφορικούς και άγραφους νόμους της παράδοσης. Η μια γενιά παραδίδει στην άλλη, η μάνα στην κόρη, ο παππούς στον εγγονό, ο τεχνίτης στο μαθητευόμενο, γεγονός που συνεπάγεται συντηρητισμό και πολύ αργές εξελικτικές διαδικασίες, που χαρακτηρίζουν τον παραδοσιακό τρόπο ζωής στο σύνολό του. Οι αλλαγές είναι μικρές κι ο ρυθμός αργός, γιατί στην παραδοσιακή κοινωνία οποιαδήποτε αλλαγή έπρεπε να έχει τη γενική αποδοχή των μελών της κοινότητας. Η πληθώρα των πολιτιστικών συλλόγων, που σκοπό έχουν τη διατήρηση της παράδοσης, και συγχρόνως ο οργασμός που παρατηρείται στην ίδρυση λαογραφικών μουσείων και συλλογών στην περιοχή από τη δεκαετία του 1970, όταν πλέον ο παραδοσιακός τρόπος ζωής πνέει τα λοίσθια, αποδεικνύουν έμπρακτα την ανάγκη των κατοίκων να διατηρήσουν την παραδοσιακή τους κληρονομιά και να την αξιοποιήσουν.
 


Οι γυναικείες και ανδρικές φορεσιές της έκθεσης αποτελούν αντιπροσωπευτικά δείγματα των παραδοσιακών ενδυμασιών από τη σημερινή ελληνική Θράκη, την Ανατ. Θράκη (σήμερα Ευρωπαϊκή Τουρκία), την Ανατολική Ρουμελία (σήμερα Νότια και Ανατολική Βουλγαρία) και προέρχονται κατά κύριο λόγο από την πλούσια συλλογή του Λυκείου Ελληνίδων Αθηνών. Στον εκθεσιακό χώρο του Μουσείου Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυμασίας παρουσιάζονται φορεσιές από τη Νέα Βύσσα Έβρου, το Μέγα Ζαλούφι Ανατ. Θράκης, το Φυλακτό Έβρου, τους Σαρακατσάνους της Θράκης και Ανατ. Ρουμελίας, τους Πομάκους Ροδόπης, το Σουφλί, τους Μεταξάδες και τα Πετρωτά Έβρου, τη Κεσσάνη Ανατ. Θράκης, τους Μάρηδες Έβρου και από το Καβακλί Ανατ. Ρουμελίας. Βασικό κριτήριο για την επιλογή τους ήταν η ύπαρξη επιστημονικά έγκυρων δημοσιευμένων μελετών ή μακροχρόνιο ερευνητικό έργο, που βρίσκεται στη φάση της δημοσίευσης.
Για την πραγματοποίηση της συγκεκριμένης έκθεσης συνεργάστηκαν η Προϊσταμένη Ερευνών και Μελετών του Λαογραφικού και Εθνολογικού Μουσείου Μακεδονίας-Θράκης, κυρία Νέλλη Μελίδου-Κεφαλά, καθώς και η επιμελήτρια του Μουσείου Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυμασίας, κυρία Νάντια Μαχά-Μπιζούμη. Η οργάνωση της έκθεσης έγινε υπό την εποπτεία της Εφόρου της Ιματιοθήκης του Λυκείου των Ελληνίδων, κυρίας Πηνελόπης Σακκοπούλου-Βαλταζάνου.
 
 
 
 
 


Επικοινωνία : karipidis@e-istoria.com
 

Η Ηλεκτρονική Ιστορία της Ελλάδος

copyright 2009 e-istoria.com